Бекор қилинган четлатишлар, сохта қуръалар ва разведка фитналари: Жаҳон чемпионати қандай қилиб фитна назарияларини урчитади

Аввалига Фоларин Балогуннинг АҚШ терма жамоаси сафида Белгияга қарши 1/8 финал ўйинидаги қизил карточкаси бекор қилиниши қарори еълон қилинди. Бундай мисли кўрилмаган ҳолат, шубҳасиз, кўплаб саволларни уйғотган бўларди, бироқ АҚШ Президенти Доналд Трампнинг ФИФА президенти Жанни Инфантиного қўнғироқ қилиб, қизил карточкага еътироз билдиргани ҳақидаги факт дарҳол ғаразли мақсадлар ҳақидаги миш-мишларни келтириб чиқарди.Кейин еса, сешанба куни Мисрнинг Аргентинага – ёки одатда айтиладиганидек, Лионел Мессининг Аргентинасига – баҳсли тарзда 2:3 ҳисобида мағлуб бўлиши, Миср ҳужумчиси Мустафо Зикони кубок "Аргентина учун йўналтирилган", деб айтишга мажбур қилди.Бироқ бу футболнинг енг йирик мусобақаси учун одатий ҳол бўлиб, у ердаги юқори босим, глобал аудитория ва сиёсий аралашув еҳтимоли фитна назарияларининг ривожланиши учун мукаммал муҳит яратади.Биз ўзимизнинг "тунука қалпоқларимиз"ни кийдик ва ўтмишдаги ва ҳозирги Жаҳон чемпионатларидаги енг яхши фитна назарияларини сизга тақдим етиш учун баъзи махфий ҳужжатларни ўрганиб чиқдик.Жаҳон чемпионати қуръаси мезбонлар фойдасига сохталаштирилганБу ҳар тўрт йилда бир марта юз беради, аммо 2026 йилги мезбонлар – Мексика, Канада ва АҚШ гуруҳ босқичида тўқнаш келган енг юқори рейтингли футбол мамлакати Швейтсария бўлганида, фитна назариялари авж олди.Мезбонлар одатда Жаҳон чемпионатларида кутилганидан кўра яхшироқ иштирок етишади, лекин агар сиз муқобил реаллик дунёсида яшасангиз, бу юқори натижани уйдаги устунликка (спортда кенг тарқалган омил) ёки ўз мамлакатини фахрлантирадиган жамоани яратиш учун йиллар давомида сарфланган ресурсларга боғлай олмайсиз. ЙЎқ, қуръа доим сохталаштирилган бўлади.Албатта, мезбон мамлакат қуръа ташлаш маросимида биринчи саватчадан жой олиш устунлигига ега, яъни улар Бразилия, Франтсия ва Аргентинадан қочиб қутулишади, аммо Мексика, Канада ва АҚШ учун бу қанчалик осон кечди?Мусобақадаги ҳар бир жамоанинг турнирдан олдинги ҳолатига қараб баҳо берадиган бўлсак, енг осон қуръа Испанияга тушган, улар тушган жамоаларнинг ФИФА рейтингидаги ўринлари йиғиндиси 144 ни ташкил етади (Кабо-Верде учун 67, Саудия Арабистони учун 61 ва Уругвай учун 16). Бу ҳар қандай гуруҳ учун енг катта кўрсаткич еди.Канада ҳам енг осон қуръалардан бирига ега бўлди (Қатар учун 139, Босния ва Гертсеговина учун 64, Швейтсария учун 19), бироқ Мексикада бор-йўғи олтинчи енг осон гуруҳ еди, бу 12 та гуруҳдан иборат турнир учун ўртача кўрсаткич.ФИФА рейтингига кўра енг қийин қуръа еса? Бу АҚШ бўлди, улар Парагвай (41-ўрин), Австралия (27-ўрин) ва УЕФА плей-офф босқичидан ўтган енг яхши жамоа – Туркия (22-ўрин) билан ўйнашди. Қуръа ташланганда плей-офф ғолиблари номаълум еди (Канада 12-ўриндаги Италияни қабул қилиб олиши мумкин еди, лекин унинг ўрнини уларни мағлуб етган Босния ва Гертсеговинани олди).Балки бу шунчаки ФИФА рейтинги реалликни акс еттирмаслигини билдирар (Панама барча учта ўйинда мағлуб бўлганида ўзини дунёнинг 34-енг яхши жамоасидек ҳис қилмади). Ёки балки бу АҚШнинг футболда шунчаки ақл бовар қилмас даражада яхши еканлигини англатар. Бу назарияларнинг қайси бири ҳақиқатга яқинроқ еканлигини ҳал қилишни ўзингизга қолдирамиз.Нике 1998 йилги финалда Роналдуни ўйнашга мажбур қилганАсл Роналду, Р9, Феномен... тарихдаги енг зўр футболчилардан бири. Тўғрироғи, дарвозабонни алдаб ўтиб, ажойиб слалом орқали гол уришдан олдин, бир нечта ҳимоячиларни ортда қолдириб, тўпни еркалайдиган даҳо.Ҳа, у барчамиз севиб қолган футболчи еди, лекин Роналдунинг тарихи 1998 йилги Жаҳон чемпионати финалидан кейинги давр билан тўлиқ бўлади. У Бразилияни Париждаги финалга олиб чиқиш учун тўртта гол урган еди, бироқ ўшанда 21 ёшда бўлган Роналду ўйин бошланишига саноқли соатлар қолганда меҳмонхонадаги хонасида тутқаноқни бошдан кечиради."Кутилмаганда сен қаттиқ титрай бошладинг", – дейди жамоадоши Роберто Карлос Роналдунинг ҳаёти ва даври ҳақидаги "Феномен" ҳужжатли филмида. "Мен жуда қўрқиб кетдим. Тилингни ютиб юборганингни англамабман. Мен билмаган едим. Фақатгина бутунлай қотиб қолган ҳолда менга тикилиб турганингни кўрдим. То шу кунгача нима бўлганини билмайман. Лекин бу даҳшатли еди".Тиббий кўриклар ҳеч қандай муаммони аниқламагач (Роналду кейинчалик буни ҳиссий стресс билан изоҳлаган), у ўзини ўйнашга тайёр деб еълон қилади (дастлабки қайдномада унинг ўрнига Едмундо кўрсатилган).Бразилия Франтсияга 0:3 ҳисобида мағлуб бўлди ва Роналду тўпга бор-йўғи 20 марта тегди. Бу ачинарли манзара еди ва тез орада Роналду Бразилия ва Франтсия ҳукуматлари ўртасидаги тил бириктириш ёки ўзининг ва Бразилиянинг ҳомийси Нике томонидан ўтказилган босим орқали ўйнашга мажбур қилингани ҳақида фитналар пайдо бўлди.Бразилияда мамлакат футбол ассотсиатсияси ва Нике ўртасидаги муносабатларни ўрганиш учун конгресс тергов комиссияси тузилди ва Роналду спорт кийимлари гиганти уни финалда ўйнашга мажбур қилганини рад етишга мажбур бўлди."Мен фақатгина тиббий кўриклар менинг клиник ва жисмоний жиҳатдан бунга тайёр еканлигимни кўрсатганидан кейингина ўйнадим", – деди Роналду судда. "Агар тестлар бошқача кўрсатганида, мен ўйнамаган бўлардим. Нике мендан сўраган ягона нарса – уларнинг бутсаларини кийишим еди".2002 йилда ҳакамлар Жанубий Кореяга ён босганБуни тасдиқловчи далиллар етарли."Ҳакамлар даражаси жуда ёмон, жуда паст", – деган еди Пеле 2002 йилги Жаҳон чемпионати вақтида (гарчи у ўша йили Никки Баттни дунёнинг енг яхши ўйинчиларидан бири деб атаган бўлса-да, шунинг учун кимга ишонишни ҳам билмайсан). Ҳатто ФИФА президенти Зепп Блаттер ҳам баъзи ёрдамчи ҳакамларни "фожиа" деб атаган еди.Шубҳасиз, бир нечта баҳсли қарорлар қабул қилинди ва уларнинг баъзилари ярим финалгача бўлган ақл бовар қилмас юриши давомида Португалия, Испания ва Италияни мағлуб етган ҳаммезбон Жанубий Кореянинг фойдасига ишлади.Исталган италиялик футбол мухлисининг қулоғига Байрон Морено исмини шивирланг ва сиз ғазабнок сўкинишлар ҳамда ёввойи қўл ишоралари тўфонига дуч келасиз. У жарима майдончасидаги симулятсия учун Франческо Тоттини четлатган (аслида пеналти берилиши керак еди), Жанубий Кореяга шубҳали пеналти белгилаган ва Алессандро Дел Перога нисбатан ишлатилган тирсак зарбасини еътиборсиз қолдирган, Италияни ғазаблантирган кўплаб баҳсли қарорлар қабул қилган еквадорлик ҳакам еди. Улар қўшимча бўлимларда Ан Чжун Хваннинг олтин голидан сўнг 2:1 ҳисобида мағлуб бўлишди.Морено кейинчалик ўз ватанида 20 та ўйинга дисквалификатсия қилингани ва 2011 йилда героин контрабандаси учун қамоққа юборилгани унинг обрўсини унчалик яхшиламади. Аммо унинг 2002 йилги ҳакамлиги бўйича ҳеч қандай қонунбузарлик аниқланмаган.Расмийлар америкалик мухлисларни жалб қилиш учун ён босишмоқдаУшбу Жаҳон чемпионатида биз анча кўп қизил карточкаларни кўрмоқдамиз (олдинги иккитасини қўшиб ҳисоблагандан ҳам кўпроқ, гарчи бу кўрсаткич Мексика ва Жанубий Африка ўртасидаги ғалати очилиш ўйинидаги учта қизил карточка ҳисобига бузилган бўлса-да), аммо ҳакамлар шу билан бирга ёнбосарлик ҳам қилишяптими? Гўёки улар авваллари, айниқса Европа футболида фол деб ҳисобланган қўполликларни еътиборсиз қолдираётгандек туюлмоқда.Афтидан, ҳакамларга майда қўполликларга юмшоқроқ ёндашиш ва тўп кўпроқ ўйинда бўлишини таъминлаб, еркин ўйинни рағбатлантириш тавсия қилинган кўринади. Сув ичиш танаффуслари бу фалсафага қандай мос келишини ўзингиз ҳал қилишингизга қўйиб берамиз.Хўш, нега улар қўполликларга кўз юмишмоқда? Чунки улар америкалик мухлисларни спортга жалб қилмоқчими? Шунинг учун ҳам Месси жазоирлик Аисса Мандига нисбатан қўпол ҳаракати учун четлатилмадими?"Тҳе Атҳлетиc"нинг ҳакамлик бўйича експерти Грем Скотт бу шунчаки қизил карточкага лойиқ қоидабузарлик емаслигини айтмоқда."Камдан-кам ҳакамлар уни бу қўполлиги учун майдондан четлатган бўларди – бу Месси бўлгани учун емас, балки унинг ҳаракатларида ҳеч қандай қасддан қилиш ёки куч ишлатиш нияти бўлмагани учун", – деди Скотт. "Шуни ёдда тутингки, ҳакам 2022 йилги Жаҳон чемпионати финалини бошқарган Шимон Мартсиняк еди. Биз бу ерда тажрибасиз ҳакам ҳақида гапирмаяпмиз".Суперюлдузларга ён босиш масаласига келсак – яъни Мессини четлатиб, кейин унинг дисквалификатсия қилинишига йўл қўйиб бўлмайди – Скотт қўшимча қилди: "Енг яхши ҳакамлар барча хурмача қилиқларни четга суриб қўйиб, ҳар бир вазиятни унинг моҳияти ва контекстига қараб баҳолай олади ва ҳар бир ҳакам доимо шундай қилишга интилаётганига қасам ичади"."Бироқ бу мақсадга тўлақонли ериша оладиган мутасаддилар жуда кам, чунки футбол афсонасига нотўғри кўрсатилган қизил карточкадан кейин келиб чиқадиган танқидлар чидаб бўлмас даражада бўлишини ҳамма билади. Биз ҳаммамиз оддий инсонмиз".Агар ҳакамлар атайлаб суперюлдузларга ёрдам бераётган бўлса, унда нега Сенегалга қарши ўйинда Килиан Мбаппе фойдасига яққол пеналти берилмаганини қандай тушуниш мумкин.Биро, америкалик томошабинларни жалб қилиш учун ўйиннинг курашларга бой ўтишига рухсат бериш (худди шанба куни Франтсиянинг 1/8 финалда қўпол ўйнайдиган Парагвай устидан қозонган ғалабасида бўлгани каби) ҳақидаги буйруқ мавжудлиги ҳақидаги ғоя бутунлай ақлдан озмаган ёки ноўрин емас.Разведка бошқармаси Гордон Бенксни заҳарлаганАмалдаги чемпион Англия терма жамоаси 1970 йилда 1966 йилги Жаҳон чемпионатини ютган вақтидагидан кўра яхшироқ таркибга ега деб ҳисобланган. Мексикадаги чорак финалда Ғарбий Германияга қарши 2:0 ҳисобида олдинда бораётган инглизлар ўз тожини сақлаб қолиш учун яхши имкониятга ега едилар.Шундан сўнг, касаллиги сабаб майдонга туша олмаган Гордон Бенкснинг (дунёнинг енг яхши дарвозабонларидан бири) ўрнини егаллаган дарвозабон Питер Бонетти зарбани танаси остидан ўтказиб юборди, боши билан йўлланган тўп еса устидан ошиб ўтди. Натижада ғарбий германияликлар ақлбовар қилмас камбекни амалга ошириб, 3:2 ҳисобида ғалаба қозонишди.Агар Бенкс ўйнаганида, Англия, шубҳасиз, ғалаба қозонган бўларди ва айнан шунинг учун Марказий разведка бошқармаси уни заҳарлаган. Жуда ҳам шубҳали.Бенксдаги ошқозон-ичак яллиғланишига сифатсиз бурритодан келиб чиққанми ёки бунинг ортида қандайдир ёвузроқ нарса борми? "Асос шундан иборат едики, Бразилиядаги ҳарбий диктатура ўз машҳурлигини оширишни хоҳларди, америкаликлар еса уларни ҳокимиятда сақлаб қолишни истарди, шунинг учун уларга Жаҳон чемпионатида ғалаба қозонишда ёрдам беришди. Даъво шундан иборат еди", – деди фитна назарияси бўйича подкаст тайёрлаган журналист-суриштирувчи Габриел Гейтхаус ББC нашрига.Гейтхаус ва Бенкснинг невараси Ед Жервиснинг айтишича, улар Бразилия терма жамоаси Жаҳон чемпионатидан олдинги тайёргарликда НАСА’дан ёрдам олганини аниқлашган. Бу шунчаки ҳужумнинг якуний қисмида бўш ҳудуд топишлари учун емас еди.Бразилиялик Бранкога гиёҳванд модда берилган1990 йилги мусобақанинг 1/8 финалида Италиянинг Турин шаҳрида Бразилия ва Аргентина ўртасидаги оғир вазнлилар тўқнашуви вақтида, Бразилиянинг асосий ўйинчиси Бранко гўёки футболчига тиббий ёрдам кўрсатаётган Аргентина физиотерапевти Мигел Ди Лорентсо томонидан узатилган идишдан сув ичган.Бранко шундан сўнг кўп ўтмай ўзини ёмон ҳис қилганини ва боши айланганини айтди ва бир неча дақиқа ичида, ўйин боришига зид равишда, Клаудио Канижжа Аргентинага ғалаба келтирувчи голни урди.Айтилишларича, Бранконинг ичимлигига транквилизатор қўшилган. Бу ҳеч қачон исботланмаган, лекин Аргентинанинг ўша пайтдаги мураббийи Карлос Билардо 15 йилдан сўнг шундай деган еди: "Мен бундай бўлмаган, деб айтмаяпман". Бу билан назарияга асос яратди.Аргентинанинг 1978 йилги финалга йўли олдиндан келишиб олинган едиКечирасиз, Аргентина, лекин бу ерда такрорланадиган мавзу бор.1978 йилда ўз майдонида ўтказилган турнирда Аргентина ўз гуруҳида биринчи ўринни егаллаш ва Бразилияни ортда қолдириб финалга чиқиш учун Перуни камида тўртта гол фарқи билан мағлуб етиши керак еди (иккита гуруҳ босқичи бўлган ва иккинчи гуруҳ ғолиблари тўғридан-тўғри финалга йўл олган).Перу яхши жамоа еди; улар иккинчи босқичга чиқиш учун Шотландияни мағлуб етиб, Нидерландия билан дуранг ўйнашган еди, лекин Аргентина уларни 6:0 ҳисобида тор-мор етди ва... бу жуда шубҳали туюлди. Корруптсия ҳақидаги даъволар дарҳол тарқала бошлади, чунки Аргентина ўша пайтда Хорхе Рафаел Видела бошчилигидаги ҳарбий диктатура остида еди.Улар ҳеч қачон исботланмаган бўлса-да, 2012 йил перулик сенатор Хенаро Ледесма Видела ва Перунинг ўша пайтдаги президенти Франсиско Моралес Бермудес ўртасида Аргентинанинг 13 нафар перулик диссидентларни қамоққа олиши евазига келишув тузилганини таъкидлади."Видела Аргентинанинг бутун дунёдаги ёмон имижини тозалаш учун Жаҳон чемпионатида ғалаба қозониши керак еди, шунинг учун у фақат Перу Аргентина терма жамоасининг ғалаба қозонишига рухсат берсагина гуруҳни қабул қилган", – деди Ледесма Буенос-Айрес судига.Перу дарвозабони сотиб олинганмиди? Тўлов сифатида икки мамлакат ўртасида катта миқдордаги дон юборилганмиди? Перунинг енг яхши ўйинчиларидан бири Хосе Веласкес келишувнинг бир қисми сифатида алмаштирилганмиди? Ҳммм. Манба: чампионат.асиа