Inqirozdagi klublarni qutqarib qolgan muxlislar

Tahririyat • Bugun, 10:04 • 3

Dunyo tajribasi shuni koʻrsatadiki, iqtisodiy inqiroz yoki boshqaruvdagi murakkablik davrida klublarni saqlab qolish va qayta tiklashda asosiy tayanch kuch bu – sodiq muxlislar auditoriyasi hamda stadionga tashrif buyuruvchilar tomonidan shakllantiriladigan daromad, xususan, chiptalar savdosidir.

Bugungi kunda milliy futbolimiz vakillari, xususan, poytaxtning "Bunyodkor" klubi ham oʻziga xos moliyaviy sinovlarni boshdan kechirmoqda. Ushbu murakkab sharoitda xorijiy jamoalarning muxlislar bilan ishlash tizimi va chiptalar savdosi orqali inqirozdan chiqish borasidagi ijobiy tajribalarini oʻrganish hamda mahalliy amaliyotga tatbiq etish strategik ahamiyat kasb etadi.

Maqolada moliyaviy muammolar girdobiga tushib qolgan klublarni bevosita chiptalar sotib olish, mavsumiy abonementlar xaridi, muxlislar kraudfandingi va aktsiyalar xaridi orqali qutqarib qolgan jamoalarning iqtisodiy va ijtimoiy modellarini chuqur tahlil qilamiz. Unda qanday qilib muxlislar tomonidan shakllantirilgan mablagʻlar millionlab evrolik qarzlarni qoplagani va tarixiy jamoalarni tugatilishdan saqlab qolgani aniq misollar yordamida ochib beriladi.

"Xart of Midlotian" ("Xarts"): Mavsumiy chiptalar orqali qarzlarni qoplash

Shotlandiyaning eng yirik klublaridan biri "Xarts" 2013 yilda sobiq xoʻjayini Vladimir Romanov davridagi boshqaruv xatolari sababli dahshatli moliyaviy inqirozga yuz tutdi. Klub 200 dan ortiq kreditorlar oldida jami 29 million funt sterling qarzdorlik bilan tashqi boshqaruvga oʻtkazildi. Tashqi boshqaruvchi ma'murlar klubning aktivlarini, jumladan tarixiy Taynkasl stadionini sotib yuborish va klubni butunlay tugatish xavfi borligini e'lon qilishdi.

Bunday kritik vaziyatda muxlislar zudlik bilan harakatga tushishdi va "Foundation of Hearts" (Xarts Fondi) tashkilotini tuzishdi. Klubni dastlabki oylarda tirik saqlab qolish va xarajatlarni qoplash uchun eng katta moliyaviy manba – bu mavsumiy chiptalar savdosi edi. Ma'murlarning hisobotlariga koʻra, eng ogʻir davrda tushgan daromadning mutlaq koʻp qismi, ya'ni 900 000 funt sterling aynan muxlislar tomonidan sotib olingan mavsumiy chiptalar orqali shakllangan. Muxlislar klub taqdiri noma'lum boʻlsa-da, chiptalarni ommaviy ravishda xarid qilib, naxd pul oqimini ta'minladilar.

Bundan tashqari, muxlislar har oylik toʻgʻridan-toʻgʻri debet toʻlovlari orqali fondga muntazam pul oʻtkazib turishdi. Yigʻilgan mablagʻlar va badavlat muxlislarning foizsiz qarzlari evaziga fond ma'muriyatdan chiqish uchun kreditorlar bilan murosa kelishuvini amalga oshirdi. Xususan, fond klubning ma'muriyat davridagi kundalik xarajatlari uchun 1 million funt sterling, keyinroq esa 75 foiz aktsiyalarni sotib olish va kreditorlar bilan hisob-kitob qilish uchun yana 2,6 million funt sterling (shu jumladan aktsiyalar uchun 100 000 funt) toʻladi. Bu jarayon chiptalar va abonement xaridlari klubni bankrotlikdan qutqaruvchi qanchalik qudratli vosita ekanligini tasdiqlaydi.

"Dinamo Drezden" va 72 mingdan ortiq "Arvoh chiptalar"

Germaniyaning quyi ligalarida harakat qiluvchi "Dinamo Drezden" klubining muxlislari 2020 yilgi COVID-19 pandemiyasi davrida futbol tarixidagi eng noyob va innovatsion chipta sotib olish kampaniyalaridan birini amalga oshirdilar. Pandemiya tufayli stadionlarga muxlislar kirishi taqiqlangan, oʻyinlar yopiq eshiklar ortida oʻtayotgan edi. Bu esa televizion daromadlari kam boʻlgan, asosiy daromadi chiptalar savdosi va oʻyin kunidagi tushumlarga bogʻliq boʻlgan uchinchi divizion klublari uchun haqiqiy moliyaviy fojia keltirib chiqardi.

2020 yilning dekabr oyida, klub Germaniya Kubogi doirasida "Darmshtadt"ga qarshi oʻyinni boʻsh stadionda oʻtkazishi kerak boʻlgan bir paytda, muxlislar moliyaviy muammolar girdobida qolgan jamoani qoʻllab-quvvatlash maqsadida "arvoh chiptalar" sotib olish tashabbusini ilgari surishdi. Chiptalar narxi atigi 5 evro etib belgilandi va muxlislar xayriyasi evaziga ularga esdalik, virtual chiptalari taqdim etildi.

Natija shunchalik katta boʻldiki, oʻyinga kirish umuman mumkin boʻlmasa-da, muxlislar jami 72 112 ta chipta sotib olishdi. Bu raqam klubning tarixiy uy stadioni sigʻimidan ikki barobar koʻp edi va bu koʻrsatkich klub tarixidagi eng yirik tashriflar uchligiga kirardi. Ushbu misli koʻrilmagan aktsiya orqali klub taxminan 360 560 evro miqdorida sof daromad qildi va bu mablagʻ jamoaning pandemiya davridagi moliyaviy boʻshligʻini toʻldirishga va bankrotlik xavfini ortda qoldirishga yordam berdi. Kraudfanding nazariyasi nuqtai nazaridan, bu xodisa favqulodda birdamlik va klubga hissiy egalik tuygʻusining eng yuqori choʻqqisidir.

"Reynjers": Kasoddan soʻng muxlislar sadoqati va rekord tashrif

Shotlandiyaning eng nomdor va tarixiy klublaridan biri boʻlgan "Reynjers" 2012 yilda jiddiy moliyaviy inqirozga yuz tutdi. Klubning soliq boshqarmasi oldidagi 21 million funt sterlingdan ortiq qarzdorligi tufayli klub tashqi boshqaruvga oʻtkazildi. Murosa kelishuvi kreditorlar tomonidan rad etilgach, 140 yillik tarixga ega klub 2012 yilda tugatildi va uning aktivlari yangi kompaniyaga oʻtkazildi. Natijada, shotland futboli giganti Shotlandiya liga tizimining eng quyi pogʻonasiga – toʻrtinchi divizionga badargʻa qilindi.

Toʻrtinchi divizionda televizion huquqlar va tijorat shartnomalaridan tushadigan daromadlar deyarli yoʻq edi. Klubni saqlab qolishning yagona yoʻli – chiptalar sotuvi boʻlib qoldi. Direktorlar kengashi 2012/13 yilgi mavsum uchun chiptalar va abonementlar narxini 33 foizga arzonlashtirishga qaror qildi, toki imkon qadar koʻproq muxlislar jamoani qoʻllab-quvvatlashi mumkin boʻlsin.

Muxlislarning bunga javobi fenomenal boʻldi. Toʻrtinchi diviziondagi oddiy oʻyinlarda ham oʻrtacha tashrif 45 744 kishini tashkil etdi va bu koʻrsatkich Buyuk Britaniyada beshinchi, butun Evropada esa 15-oʻrinni qayd etdi. Mavsumning soʻnggi oʻyinida "Bervik Reynjers"ga qarshi bahsda stadionga 50 048 muxlis tashrif buyurib, dunyo boʻylab toʻrtinchi darajali ligalar uchun mutlaq jahon rekordini oʻrnatdi. Chiptalarning bunday ommaviy va uzluksiz sotuvi yangi tashkil etilgan klubning dastlabki eng ogʻir yillarida yagona va eng yirik moliyaviy fundament boʻlib xizmat qildi va klubning qayta tiklanishiga zamin yaratdi.

"Sankt-Pauli": Xaloskor oʻyin chiptalari va futbolkalar

Germaniyaning oʻziga xos siyosiy va ijtimoiy madaniyatga ega boʻlgan "Sankt-Pauli" klubi 2001-2002 yillarda Bundesligada "Bavariya"ni magʻlub etgan boʻlsa-da, tezda quyi ligalarga tushib ketdi va 2003 yilda katta moliyaviy inqiroz yoqasida qoldi. Klubni saqlab qolish va qarzlarni qoplash maqsadida muxlislar qutqaruv harakati nomli yirik kampaniya tashkil etishdi.

Kampaniya doirasida klub ramzlari tushirilgan, yuzida "Retter" (Qutqaruvchi) deb yozilgan futbolkalar sotuvga chiqarildi va bor-yoʻgʻi 6 hafta ichida 140 000 ta futbolka sotildi. Shuningdek, daromad olish maqsadida Germaniyaning eng qudratli jamoasi "Bavariya"ga qarshi maxsus oʻrtoqlik uchrashuvi tashkil etildi. Ushbu xayriya oʻyini uchun chiqarilgan barcha chiptalar muxlislar tomonidan sotib olindi va tushgan mablagʻlar toʻliqligicha klubning moliyaviy majburiyatlarini bajarishga yoʻnaltirildi. Bu harakatlar orqali muxlislar klubni uchinchi ligada saqlab qolishdi.

"Real Ovedo": Butun dunyoni birlashtirgan 10 evrolik aktsiyalar

Ispaniyaning shonli tarixga ega, La Ligada 38 mavsum oʻynagan "Real Ovedo" klubi 2001 yilda yuqori diviziondan tushib ketganidan soʻng dahshatli moliyaviy inqirozga yuz tutdi. 2003 yilda oʻyinchilarning maoshlari toʻlanmagani sababli ular klub ustidan kasaba uyushmasiga arz qilishdi va klub uchinchi diviziondan toʻgʻridan-toʻgʻri toʻrtinchi divizionga tushirib yuborildi. Oʻsha paytda klubda na oʻyinchilar bor edi va na pul; uning ustiga 40 million evrolik kreditorlar bilan kelishuv mavjud boʻlib, bu qaddini bukkan qarz yuki edi (bu qarz shartnomasi faqatgina 2024 yilga kelibgina toʻliq yakunlandi).

2012 yilning noyabr oyiga kelib vaziyat oʻta qaltis tus oldi. Klub zudlik bilan bankrotlik va yopilishdan qutulish uchun 17 noyabrgacha 1,9 million evro, mavsumni yakunlash uchun 2,5 million evro va oʻrta muddatli kelajak uchun 4 million evro topishi shart edi. Shu vaqtda klub boshqaruvi va muxlislar har bir aktsiya narxini 10,75 evro etib belgilab, global kraudfanding kampaniyasini boshlashdi. Guardian nashri jurnalisti Sid Lou va Ispaniya radiosi orqali keng koʻlamli tashviqot ishlari olib borildi.

Ushbu aktsiyaga jahon boʻylab misli koʻrilmagan e'tibor qaratildi. Bor-yoʻgʻi ikki hafta ichida dunyoning 60 dan ortiq mamlakatidan 20 mingdan ziyod oddiy muxlislar va insonlar jami 1,93 million evrolik aktsiyalarni sotib olishdi. Bu global e'tibor va kraudfandingning oʻziga xos fenomeni edi. Masalan, AQShning MLS ligasidagi "Portlend Timbers" klubining yuzlab muxlislari Ovedo aktsiyalarini xarid qilib, Amerika va Ispaniya klublari oʻrtasida oʻziga xos birodarlik aloqalarini oʻrnatdilar. Shuningdek, Ispaniya terma jamoasi va sobiq Ovedo tarbiyalanuvchilari boʻlgan Santi Kasorla, Xuan Mata, Michu va Adrian kabi yulduzlar ham oʻz mablagʻlari bilan yordam berib, aktsiyalar sotib olishdi.

Ushbu muxlislar toʻlqini Meksikalik milliarder, oʻsha paytda dunyoning eng boy odamlaridan biri boʻlgan Karlos Slimning e'tiborini tortdi. Radioboshlovchilarning uning vakili Arturo Elias Ayubga qilgan hazilomuz qoʻngʻirogʻidan soʻng, vakil vaziyatni oʻrganib chiqdi. Muxlislarning beqiyos sadoqati, ularning oʻz klublarini qutqarish yoʻlidagi chipta va aktsiya xaridlari Ayub va Slimni hayratda qoldirdi. Aktsiyalar sotuvining soʻnggi kunida Slim klubga 2 million evro sarmoya kiritdi. Natijada Slimning "Grupo Carso" kompaniyasi klubning 32,44 foiz aktsiyasiga egalik qilgan boʻlsa-da, muxlislar guruhlari 40,81 foiz ulush bilan hamon eng yirik aktsiyador boʻlib qoldilar va yomon niyatli eski rahbariyatning ta'sirini keskin kamaytirdi.

"Portsmut": Angliyadagi eng yirik muxlislar klubi va uning savdosi

Angliyaning 2008 yilgi Angliya Kubogi gʻolibi "Portsmut" oʻz tarixi davomida xususiy mulkdorlarning notoʻgʻri boshqaruvi va nazoratsiz sarf-xarajatlari qurboniga aylandi. Klub ketma-ket 2010 va 2012 yillarda dahshatli moliyaviy inqirozga uchrab, tashqi boshqaruvga oʻtkazildi va Premer-ligadan quyi ligalarga tushib ketdi. Sobiq xoʻjayin, gonkonglik kreditor Balram Chaynray klubdan oʻzining 17 million funt sterlinglik qarzini talab qilgan va Fratton Park stadionini garov sifatida ushlab turgan bir vaziyatda, klub yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida qoldi.

2013 yilda muxlislar tomonidan tuzilgan "Pompey Supporters Trust" tashkiloti klubni saqlab qolish va xarid qilish tashabbusini oʻz qoʻliga oldi. Dastlab 2000 dan ortiq muxlislar 100 funtdan zaklat toʻlab, keyinchalik buni har biri 1000 funtlik aktsiyalarga aylantirishdi. Ushbu kraudfanding jarayoni orqali oddiy muxlislar jami 2 million funt sterlingdan ortiq mablagʻ yigʻishdi. Shuningdek, 50 000 funtdan ortiq sarmoya kiritgan badavlat muxlislar (ular "Prezidentlar" deb nomlangan) ham klubni qutqarishda muhim rol oʻynashdi.

Ma'murlar muxlislarning ushbu toʻlovini qabul qilib, stadionni Chaynrayning 17 millionlik qarzi da'volaridan ozod qildi va PST tashkilotini afzal koʻrilgan xaridor sifatida tanladi. Natijada PST tashkiloti klubning 48,5 foiz aktsiyalariga egalik qiluvchi eng yirik va hal qiluvchi boshqaruvchiga aylandi va Buyuk Britaniyadagi eng yirik muxlislar tomonidan boshqariladigan klubga aylandi.

Muxlislar boshqaruvining 4 yili davomida klub qarzlardan qutuldi, chiptalar sotuvi barqarorlashdi va 2016-17 yilgi mavsumda Liga-2 chempioni boʻldi. Bu moliyaviy sogʻayish yirik xorijiy investorlarning e'tiborini tortdi. 2017 yilda "Walt Disney" kompaniyasining sobiq rahbari Maykl Aysner oʻzining "Tornante" investitsiya guruhi orqali klubni 5,67 million funt sterlingga sotib olish taklifini kiritdi (bundan tashqari stadion va infratuzilmaga qoʻshimcha 10 million funt sarmoya kiritish va'dasi bilan).

Ushbu savdo jarayoni muxlislar demokratiyasining va aktsiyadorlikning yaqqol ifodasi boʻldi: 2 272 nafar PST aktsiyadorlari oʻrtasida ovoz berish jarayoni oʻtkazildi. Ularning 93,6 foizi ovoz berishda ishtirok etdi va shulardan 1 825 nafari (hamda Prezidentlarning 75 foizi) klubni sotishga rozilik bildirdi. Umumiy hisobda klub kapitalining 81,4 foizi sotuvni ma'qulladi (talab etilgan chegara 75% edi). Bu misol shuni koʻrsatadiki, chiptalar va aktsiyalar sotib olib klubni qulashdan saqlab qolgan muxlislar nafaqat inqirozni bartaraf etishdi, balki moliyaviy barqarorlikka erishgach, klub kelajagi uchun mas'uliyatni yirik korporativ investorga demokratik saylov asosida sotish orqali foydaga ega boʻlishdi.

"Union Berlin": Qon va ter orqali bunyod etilgan klub

Germaniyaning Sharqiy Berlinida joylashgan, 1906 yilda metallurg ishchilar tomonidan asos solingan "Union Berlin" tarixi muxlislar fidoyiligining eng noyob namunasidir. 2004 yilda jamoa ikkinchi diviziondan uchinchi divizionga tushib ketdi va bankrotlik xavfi ostida qoldi. Germaniya Futbol Assotsiatsiyasi klubdan uchinchi divizionda oʻynash litsenziyasi uchun 9 iyungacha 1,46 million evro kafolat puli talab qildi, aks holda jamoa havaskorlar ligasiga quvilar edi.

Aynan shu paytda muxlislar "Bluten fur Union" (Union uchun qon) nomli misli koʻrilmagan aktsiyani boshlashdi. Germaniyadagi tibbiyot qonunchiligiga koʻra qon topshirgan donorlarga ma'lum miqdorda pul toʻlanadi. Muxlislar ommaviy ravishda kasalxonalarga borib qon topshirishdi va olingan pulni toʻliqligicha klub hisobiga oʻtkazishdi. Bu aktsiya keng jamoatchilikni hayratda qoldirdi va hatto Berlin meri Klaus Voverayt ham bu harakatni qoʻllab-quvvatlab, donorlik futbolkasini sotib oldi. Qon pulidan tashqari, oʻyinlarga kirish uchun xarid qilingan chiptalar orqali yigʻilgan mablagʻ jamoani uchinchi divizionda saqlab qolish uchun etarli boʻldi.

Muxlislarning yordami bu bilan cheklanmadi. 2008 yilda klub hamon moliyaviy qiyinchiliklar iskanjasida edi va uchinchi divizion litsenziyasini olish uchun tarixiy "Stadion An der Alten Forsterei" stadionini toʻliq ta'mirlash talab etilardi. Qurilish firmalarini yollashga puli boʻlmagan klubga yana muxlislar yordamga keldi. 2 300 dan ortiq muxlislar jami 140 000 soatlik koʻngilli jismoniy mehnat qilib, stadionni oʻz qoʻllari bilan qayta qurib chiqishdi. Bugungi kunda stadion yonida quruvchi kaskasi tasvirlangan yodgorlik oʻrnatilgan boʻlib, u klub muxlislarining sotsialistik birdamlik va fidoyilik qadriyatlarini oʻzida mujassam etgan. Bu mehnat tufayli tejalgan mablagʻlar toʻgʻridan-toʻgʻri klubning qarzlari va maoshlarini qoplashga xizmat qildi.

"Uimbldon": Korporativ adolatsizlikka qarshi muxlislar isyoni

Angliyaning 1988 yilgi FA Kubogi gʻolibi "Uimbldon" tarixi futboldagi biznes aralashuvining eng salbiy oqibatlarini oʻzida aks ettiradi. Teylor hisobotidan soʻng barcha stadionlar oʻtiradigan joylarga ega boʻlishi kerakligi talab qilindi va klub oʻz stadioni Plau Leynni tark etishga majbur boʻldi. Klub xoʻjayinlari moliyaviy muammolar va yangi stadion qurish niyatida 2002 yilda klubni Londondan 97 km uzoqlikdagi Milton Kins shahriga koʻchirishga qaror qilishdi. Futbol Assotsiatsiyasi bunga ruxsat bergach, jamoa koʻchib oʻtdi va 2004 yilda nomini "MK Dons" deb oʻzgartirdi, tarixiy klub esa oʻz shaxsiyatini yoʻqotdi.

Oʻz tarixi va jamoasidan ayrilgan muxlislar bu korporativ qarorga boʻysunmadilar. 2002 yil 30 may kuni ular mahalliy pablardan birida yigʻilib, noldan "AFK Uimbldon" nomli muxlislarga tegishli yangi klub tuzishdi. Klub oʻz faoliyatini Angliya futbol tizimining eng pastki qismlaridan biri – 9-divizionda boshladi. Dastlabki tarkibni yigʻish uchun ochiq sinov oʻyinlari oʻtkazilib, unda 230 nafar havaskor yigitlar qatnashdi va ilk jamoa shakllantirildi.

Yangi klubga muxlislarning e'tibori beqiyos edi. Mazkur 9-divizionda boshqa klublarning oʻyinlariga oʻrtacha 50 kishi tashrif buyuradigan bir vaqtda, "AFK Uimbldon" oʻyinlariga muntazam ravishda 3 000 dan ortiq muxlis chipta xarid qilib kelar edi. Aynan mana shu chiptalar savdosi klubni tez suratlarda yuqori ligalarga chiqishi uchun zarur moliyani ta'minladi. Muxlislar tomonidan boshqariladigan ushbu klub 78 ta oʻyinda magʻlubiyatsiz seriya qayd etdi. Klub moliyaviy jihatdan barqaror oʻsib, 13 mavsum ichida 6 marta yuqori ligaga koʻtarildi va 1-Liga darajasiga qadar etib keldi. Muxlislar chiptalar va obligatsiyalar sotuvi orqali millionlab funt yigʻib, klubning tarixiy uyi boʻlgan "Plau Leyn" hududida 9 300 oʻrinli yangi stadion qurdilar va qariyb 30 yillik tanaffusdan soʻng 2020 yilda oʻz uylariga qaytishga muvaffaq boʻlishdi.

"Beri": Boshqaruv qoidalarining inqirozi va qayta tugʻilish

Angliyaning 1885 yilda tuzilgan qadimiy klubi "Beri" 2019 yilda ingliz futboli uchun haqiqiy ogohlantirish qoʻngʻirogʻiga aylandi. Klub xoʻjayini Stiv Deyl klubini avvalgi xoʻjayin Styuart Deydan atigi 1 funtga sotib olgan edi. Biroq u klubning moliyaviy ahvoli haqida yolgʻon ma'lumotlar berganligi va katta miqdordagi (taxminan 5-12 million funt) soliq va boshqa qarzlarni qoplay olmagani natijasida klub 2019 yil 27 avgust kuni Ingliz Futbol Ligasidan shafqatsizlarcha chetlatildi.

Ingliz futbolidagi "Munosib xoʻjayin" testi qanchalik samarasiz ekanligini va xususiy mulkdorlar klublarni qanchalik osonlik bilan yoʻq qilishi mumkinligini koʻrsatgan bu fojiadan soʻng, muxlislar klubni qutqarishga kirishdilar. Ular dastlab "Bury AFC" nomli yangi Feniks klub tuzishdi. 2022 yilda esa "Est.1885" nomli muxlislar guruhi hukumatning qisman moliyaviy koʻmagi va oʻzlarining kraudfanding mablagʻlari orqali tashqi boshqaruvchilardan klubning tarixiy stadioni "Gigg Leyn"ni va "Beri FK" nomini sotib olishga erishdilar. 2023 yilda ikki muxlislar guruhi birlashib, asl klub nomi ostida maydonga qaytdi. Bu jarayonlarda ham, oʻyin kunidagi tushumlar va abonement xaridlari moliyaviy barqarorlikning asosi boʻlib qolmoqda.

Birja va korporativ boshqaruv illyuziyasi "Borussiya Dortmund" misolida

Ba'zi ekspertlar va kuzatuvchilar futbol klublari qat'iy moliyaviy tartibga solinishi uchun ular korporativ tizimda ishlashi, ya'ni fond birjalariga chiqarilishi (aktsiyadorlik jamiyatiga aylanishi) kerak deb hisoblashadi. Ularning fikricha, birja tartib-qoidalari moliyaviy nazorat va shaffoflikni ta'minlaydi. Biroq birjaning shaffoflik talablari ham futbol klubini doim ham inqirozdan asray olmaydi va muxlislarning oʻyin chiptalarini xarid qilishi korporativ modeldan kuchliroq ekanligini koʻrsatadi. Buning eng yorqin misoli Germaniyaning "Borussiya Dortmund" klubidir.

"Borussiya Dortmund" 2000 yilda Germaniya birjasiga chiqqan birinchi va yagona futbol klubi boʻldi. Dastlabki aktsiya narxi 11 evro etib belgilandi. Biroq raqobatbardosh boʻlish uchun oʻta qimmatbaho oʻyinchilarni sotib olishga sarflangan mablagʻlar va sportdagi muvaffaqiyatsizliklar klubni 2003-2005 yillarda jiddiy moliyaviy inqirozga yuz tutishiga sabab boʻldi. 2009 yilga kelib korporativ umumiy zarar 145 million evroga etdi, aktsiyalar narxi esa bozorda 1 evrodan ham pastga tushib ketdi. Investorlar va aktsiyadorlar qattiq zarar koʻrdi.

Garchi klub kreditorlar bilan kelishuv va moliyaviy qayta qurish orqali saqlab qolingan boʻlsa-da, bu jarayonda klubning asl qiymatini ushlab turgan kuch – muxlislarning bevosita moliyaviy yordami, ya'ni chiptalar xaridi edi. Eng ogʻir, bankrotlik yoqasidagi yillarda ham 80 000 ga yaqin muxlislar har bir oʻyinda stadionni toʻldirishda va mavsumiy chiptalarni rekord darajada xarid qilishda davom etishdi. Korporativ nazariya klublarni oddiy foyda keltiruvchi savdo aktivi deb koʻrsa-da, Dortmund voqeasi koʻrsatdiki, klubning asl maqsadi investorlarga dividend toʻlash emas, balki muxlislar bazasini saqlab qolish va ular uchun kurashishdir. Aynan mana shu tinimsiz chipta xaridlari klubga doimiy naxd pul oqimini ta'minlab berdi va uni bankrot boʻlishdan asrab qoldi.